Pałac w Bożkowie — świadek, nie ruina

Początki — od von Rauecków do jezuitów

Pierwszy zapis o Bożkowie (łac. Eckardi Villa) pochodzi z 1348 roku. Około 1520 r. majątek trafił do rodziny von Raueck, która wzniosła tu dwór. Po konfiskacie przeszedł na lekarza cesarskiego Caspara Jäschke von Eisenhuta, następnie do jezuitów, od których wykupił go Johann Georg von Götzen, wielkorządca hrabstwa kłodzkiego.

Barokowo‑klasycystyczna rezydencja von Magnisów (1787–1791)

W 1780 r. majątek odziedziczył hrabia Anton Aleksander von Magnis (1751–1817). Z jego fundacji w latach 1787–1791 przebudowano obiekt w stylu barokowo‑klasycystycznym. W 1800 r. założono park ze sztucznymi romantycznymi ruinami i płytami nagrobnymi z tarczami herbowymi XVI/XVII w., a w 1813 r. na górze Grodziszcze — wieżę widokową.

Anton von Magnis był wybitnym rolnikiem: pierwszy na Dolnym Śląsku zastosował siewnik, zamienił trójpolówkę na czteropolówkę, wprowadził rzepak, a w 1797 r. założył owczarnię na 10 tys. sztuk (krzyżówki ras węgierskich, hiszpańskich i tyrolskich). 1 września 1812 r. ruszyła cukrownia.

„EX OMNIBUS AUTEM REBUS QUIBUS ALIQUID ACQUIRITUR, NIHIL EST AGRICULTURA MELIUS, NIHIL JUCUNDIUS, NIHIL HOMINI NIHIL LIBERO DIGNIUS.”

Wielcy goście

• John Quincy Adams — późniejszy prezydent Stanów Zjednoczonych.
• Fryderyk Wilhelm III z małżonką Luizą.
• Fryderyk Wilhelm IV — król Prus.

Pożar 1870 i odbudowa neorenesansowa

W 1870 r. pałac niemal doszczętnie spłonął. Odbudował go hrabia Wilhelm von Magnis (1828–1888), nadając elewacjom szatę neorenesansową, z wysoką wieżą i dwoma skrzydłami; w 1930 r. elewację główną przekształcono na klasycystyczną. Założenie ma trzy kondygnacje na planie wycinka koła, dwuspadowe dachy z lukarnami, świetliki i zachowane mury barokowe w części środkowej. Od frontu — herby Wilhelma von Magnisa i Gabrieli Deym von Střítež; przy parku — późnobarokowy pawilon ogrodowy z ok. 1800 r. pod dachem mansardowym. W 1936 r. urodził się tu Franz von Magnis (późniejszy jezuita Franz Magnis‑Suseno).

Szkoła rolnicza w murach pałacu (1951–1971)

Po 1945 r. pałac przeszedł na własność skarbu państwa. Na mocy porozumienia Ministerstwa Kultury i Sztuki z Ministerstwem PGR z sierpnia 1951 r. obiekt przekazano na cele oświatowe. 12 grudnia 1951 r. rozpoczął działalność Ośrodek Szkoleniowy Kierowników PGR — jedyna taka placówka w Polsce; pierwszy kurs ruszył 18 grudnia. W 1956 r. powstało 2‑letnie Technikum Rolnicze, a w 1958 r. — 5‑letnie Młodzieżowe Technikum Rolnicze. W czerwcu 1959 r. pierwszy egzamin dojrzałości złożyło 82 abiturientów. Do 1956 r. szkołę ukończyło ok. 4500 osób — przy ok. 7000 PGR‑ów w całej Polsce.

Główną postacią tamtych lat był Leon Markiewicz — dyrektor od 1953 do 1989 r. Przyjechał do Bożkowa mając 27 lat, po studiach na UJ; zaczynał jako wykładowca chemii. Był jednocześnie dyrektorem, nauczycielem, hydraulikiem, portierem, konserwatorem i palaczem. Urządził kuchnię i stołówkę, przejął gospodarstwo szkolne, zbudował ujęcia wody i centralne ogrzewanie. Za jego czasów powstał stadion, odnowiono kort tenisowy (zawody wojewódzkie i ogólnopolskie, także akrobatyki), a w pałacu gościła co miesiąc Filharmonia Wrocławska. Organizował coroczne wyjazdy młodzieży nad morze i na obozy wędrowne — przez niemal 30 lat.

Pałac był jednak trudny: sale małe, ciemne, mało ustawne, z roku na rok droższe w utrzymaniu. Dlatego w 1968 r. zdecydowano o budowie nowego gmachu szkoły, ukończonego 27 listopada 1971 r. (w budowie pomagali studenci z opiekunami). 18–19 maja 1975 r. szkole nadano imię Batalionów Chłopskich, a dyr. Markiewicz wmurował kamień węgielny pod internat. Zmarł w 1993 r., kilka dni po inauguracji roku szkolnego, mając 68 lat. To jego charakter — oddanego opiekuna, który znał każdy kąt szkoły i każdego ucznia — nosi w sobie bezimienny Duch Pałacu, słyszalny na stronie „Na żywo”.

Kościół i pałac — wspólna historia

Losy pałacu splatają się z sąsiednim kościołem i całą wsią Bożków: fundacje Magnisów, park z romantycznymi ruinami, wieża na Grodziszczu i życie parafialne tworzyły jedno założenie krajobrazowe. Wspólna pamięć mieszkańców, uczniów i wiernych jest dziś częścią świadectwa, które zbieramy — dodaj swoje.

Rejestr zabytków, plany filmowe, upadek

Wpis do rejestru zabytków: 14 maja 1981 r. W 2005 r. obiekt sprzedano spółce Fenelon Group za 2,5 mln zł, w 2010 r. kupił go inwestor z Sobótki; od 2013 r. prowadzono postępowania z powodu nierealizowania nakazów konserwatorskich, w 2016 r. udostępniono go do zwiedzania. Pałac jest cenionym planem zdjęciowym: Dreszcze, Legenda, Brigitte Bardot cudowna, Ciemno, prawie noc, Władcy przygód. Stąd do Oblivio, Filip, Europa z powietrza (S01E01), teledyski (m.in. GrubSon, Me and That Man), planowana miniseria Der Überläufer.